تاریخ تولد و رحلت حضرت معصومه علیهاالسلام

تاریخ تولد و وفات حضرت معصومه علیهاالسلام تا زمان زیادی بر مردم پنهان و غیر معلوم بود، جناب حجة الاسلام آقای حاج شیخ جواد مجتهد در مسافرت به مكه معظمه در مدینه طیّبه در كتابخانه مباركه به زحمت زیاد این تاریخ را به دست آورد. در كتاب «نزهة الأبرار فی نسب اولاد الائمة الأطهار»(1) و در كتاب «لواقح الأنوار فی طبقات الأخیار»(2)، كه كتاب مفصّلی است، نقل می‌فرماید:

«ولدت فاطمة بنت موسی بن جعفر فی مدینة المنورة غرّة ذوالقعدة الحرام سنة 173 ثلاث و سبعین و مائة بعد الهجرة النّبویّة صلی الله علیه و آله، و توفیّت فی العاشر من ربیع الثانی فی سنة 201 احدی و ماتین؛ حضرت فاطمه دختر حضرت كاظم علیهماالسلام در روز جمعه ذوالقعدة الحرام در سال 173 در مدینه طیبه متولد شد و در دهم ماه ربیع الثانی در سال 201 از هجرت در شهر قم وفات فرمود.»

به این حساب، سن مبارك ایشان 27 سال و 52 روز می‌شود، و شایسته است كه تمام شیعیان و دوستان این دو روز را محض تعظیم شعائر اسلام بزرگ شمارند. و آنچه شایسته است در سرور و حزن در روز ولادت و وفات آن سیّده جلیله معصومه، نهایت خدمت را به جای آرند كه «وَ مَنْ یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ.»(3)

1- نزهة الأبرار فی نسب أولاد الأئمة الأطهار، سید موسی شافعی برزنجی مدنی، مطبوع كما حكی عنه، (الذریعه، ج 24، ص 107).

2- لواقح الأنوار فی طبقات السادة الأخیار (طبقات شعرانی)، عبدالوهاب شعرانی.

3- حج 22، آیه 32.

 منبع:

شرح احوال حضرت فاطمه معصومه علیهاالسلام و امامزادگان شهر قم، تألیف شیخ محمدجواد شاه عبدالعظیمی، با تصرف .

حديث فاطميات

یكی از فضایل و مقامات بانوی مكرمه، حضرت معصومه علیهاالسلام محدّثه بودن ایشان است.

احادیثی از آن حضرت در كتب اخبار موجود است كه ما به ذكر یكی از آنها كه به حدیث فاطمیات معروف و در كتب عامه مسطور است؛ بسنده می‌نماییم.

علت نام گذاری این حدیث به فاطمیات اینست كه روایت كننده‌های آن، جز یكی دو نفر، همه فاطمه نام می‌باشند و حدیثی بسیار جالب و ارزنده است و آن را علامه محدث شیخ محمد بن محمد بن احمد چشتی داغستانی در صفحه 217 كتاب اللؤلؤة الثمینة فی الآثار المعنعنة المرویه، كه در سال 1306 در مصر چاپ شده، نقل نموده و سابقاً در حاشیه در طلا ضریح مقدس هم منقوش بوده و ما در كتاب آثار الحجه، ج 1، ص 8 هم نقل كردیم. و نیز خود این حدیث را شفاها از سید استاد علامه مجاهد آیة الله العظمی مرعشی نجفی استماع نموده‌ام.

«حدثنی سیّدنا العلامة النجفی المرعشی، قال: روی السیّد محمّد الغماری الشافعی فی كتابه عن فاطمة بنت الحسین الرضوی عن فاطمة بنت محمّد الرضوی عن فاطمة بنت ابراهیم الرضوی عن فاطمة بنت الحسن الرضوی عن فاطمة بنت محمّد الموسوی عن فاطمة بنت عبدالله العلوی عن فاطمة بنت الحسن الحسینی عن فاطمة بنت ابی هاشم الحسینی عن فاطمة بنت محمّد بن أحمد بن موسی المبرقع عن فاطمة بنت احمد بن موسی المبرقع عن فاطمة بنت موسی المبرقع عن فاطمة بنت الإمام أبی الحسن الرّضا عن فاطمة بنت موسی بن جعفر عن فاطمة بنت الصادق جعفر بن محمّد عن فاطمة بنت الباقر محمّد بن علی عن فاطمة بنت السجّاد علی بن الحسین زین العابدین عن فاطمة بنت ابی عبدالله الحسین عن زینب بنت امیرالمؤمنین عن فاطمة بنت رسول الله علیها السلام قالت:

 قال رسول الله صلی الله علیه وآله:

 «ألا من مات علی حبّ آل محمّد مات شهیداً.»

منبع:

برگرفته از كتاب قم در گنجینه دانشمندان، حاج شیخ محمّد شریف رازی، با تصرف .

پيامبر در معراج چه ديد؟

هجرت حضرت معصومه (عليهاالسلام) و رفتن ايشان به قم، نقطه عطفي در سير تكاملي تاريخ مذهبي، فرهنگي اين شهر است. طلوع آفتاب وجود او بر افق قم، خاك اين سرزمين را نورباران ساخت. از جاي جاي قدم‌هاي مباركش چشمه‌هاي خير و بركت جوشيد و رودي از نور بر اين گستره، روان ساخت.

هجرت آن حضرت به قم، رواياتي را كه درباره جايگاه اين سرزمين و مردمش از سوي پيامبر (صلي الله عليه و آله) و ائمه اطهار (عليهم السلام) صادر شده بود تفسير كرد؛ و چه زيبا تفسير كرد اين سخن پيامبر اكرم در وصف قم را:

«در آن شب كه مرا از اين كلبه غبري برگرفتند و بر گنبد خضرا بالا بردند، در آسمان چهارم، قبّه‌اي را تابان ديدم كه به سان استبرق سبز مي‌درخشيد. به جبرئيل گفتم: اين قبّه كه زيباتر از آن در آسمان چهارم مشاهده نكردم چيست؟!

جبرئيل گفت: دوست من! اين صورت و سيماي شهر قم است!»(1)

آن فروزندگي با حضور عرشي فاطمه معصومه عليهاالسلام، نمايان شد و سرزمين قم را آسماني ساخت و آبشار نوري از آسمان بر آن جاري شد.

حال جاي اين سؤال است كه آن هنگامه قدسي، كه فاطمه معصومه (عليهاالسلام) به خاك قم قدم نهاد، چه رستاخيزي برپا گرديد؟ مردمي كه دلباخته اهل بيت (عليهم السلام) بودند و به پاس اين دلدادگي، شاعري را كه قصيده‌اي در مدح اهل بيت عليهم السلام سروده بود مقدمش را گرامي داشتند و بر سر و روي او درهم و زعفران نثار كردند،(2) هنگام ورود حضرت فاطمه معصومه (عليها‌السلام) به شهر قم، چه غوغايي برپا كردند و چه فضاي مهروشي آفريدند!

و چه زيبا تفسير كرد اين سخن پيامبر اكرم در وصف قم را:

«در آن شب كه مرا از اين كلبه غبري برگرفتند و بر گنبد خضرا بالا بردند، در آسمان چهارم، قبّه‌اي را تابان ديدم كه به سان استبرق سبز مي‌درخشيد. به جبرئيل گفتم: اين قبّه كه زيباتر از آن در آسمان چهارم مشاهده نكردم چيست؟!

جبرئيل گفت: دوست من! اين صورت و سيماي شهر قم است!»

بي گمان، همه فرياد بر آوردند: خوش آمدي، مقدمت مبارك. اي جلوه زهرا، گل موسي و خواهر رضا (عليهم السلام).

رواق منظر چشم من آشيانه توست                       كرم نما و فرود آ كه خانه خانه توست

قمي‌ها، حضرت فاطمه معصومه را بسيار خوب مي‌شناختند. او بانوي موعود بود. حضرت امام صادق (عليه السلام) سال‌ها پيش از تولدش از او خبر داده بود و قمي‌ها سال‌ها منتظر زيارت او بودند.

از سوي ديگر، حضرت فاطمه معصومه (عليهاالسلام) مردم قم را خوب مي‌شناخت و بارها در خانه امام كاظم عليه السلام، مردم قم و سرزمين قم ياد و تكريم شده بود.

اينگونه است كه بايد گفت: موكب حضرت فاطمه معصومه (عليها السلام) در دريايي از عشق و مهر و صفا در حالي كه زمام شتر آن مكرّمه بر دوش موسي بن خرزج، بزرگ قمي‌ها بود، وارد قم شد و به سوي سراي موسي بن خرزج رهسپار گرديد.

عطر حضور شفيعه روز جزا، فضاي قم را بهشتي ساخت و فروغ زهرايي او ديدگان را روشن نمود.

پاك‌سرشتان قم، گروه گروه به استقبال او شتافتند و قداست و جلالت فاطمه (عليهاالسلام) را ثنا گفتند و شكوه حضرت فاطمه زهرا (عليهاالسلام)، آن بانوي آسماني را در افق جمال و جلال اين بانو به نظاره نشستند.

عطر حضور شفيعه روز جزا، فضاي قم را بهشتي ساخت و فروغ زهرايي او ديدگان را روشن نمود.

پاك‌سرشتان قم، گروه گروه به استقبال او شتافتند و قداست و جلالت فاطمه (عليهاالسلام) را ثنا گفتند و شكوه حضرت فاطمه زهرا (عليهاالسلام)، آن بانوي آسماني را در افق جمال و جلال اين بانو به نظاره نشستند.

جاي جاي قم، غرق شادي و سرور بود. فرياد شادباش، همه جا طنين افكنده بود؛ گويي كه كوثر ولايت در اين سرزمين جاري گشته و شاخسار طوباي بهشتي بر اين شهر سايه افكنده بود؛ ولي افسوس كه حضرت فاطمه معصومه (عليهاالسلام) بيمار بود. مردم قم و دانشوران صحابي در حالي كه حضور دخت آفتاب را به شهر، شادباش مي‌گفتند، از ديدگانشان، سرشك غم جاري بود. آنان در آتش اندوه و ماتم مي‌سوختند؛ زيرا مي‌دانستند به زودي اين كوكب درّي در سرزمين سبزپوشان شيعي غروب خواهد كرد و آنان را به فراق ابدي مبتلا خواهد نمود.

حضرت فاطمه معصومه (عليهاالسلام) 17 روز در قم،(3) در سراي موسي بن خرزج به عبادت مشغول بود. محل عبادت آن بانوي بهشتي، امروزه به «بيت النّور» معروف است و در مدرسه ستّيّه - ميدان مير قم - قرار دارد.

اگر وفات حضرت فاطمه معصومه (عليهاالسلام) 10 و يا 12 ربيع الثاني باشد، بديهي است كه سالروز ورودش به حرم اهل بيت عليهم السلام 23 و يا 25 ربيع الاول بوده است.

پي‌نوشت‌ها:

1- بحارالانوار، ج 60، ص 207/ تاريخ قم، ص 96/ اختصاص، مفيد، ص 101، به تصحيح علي اكبر غفاري.

2- اشاره به داستان «دعبل خزاعي» است.

3- مدت اقامت و حيات حضرت فاطمه معصومه (عليهاالسلام) در قم، شانزده روز ذكر شده است. (بحارالانوار، ج 60، ص 219).

منبع:

قم در عصر حضور ائمه و غيبت صغري، غلامعلي عباسي، با تصرف .

tebyan.net